Ik stond laatst in een winkel met van die spotgoedkope kleren. Je kent het type — elke week een nieuwe collectie, alles voor een prikkie, en overal van die vrolijke labels: “dit product bestaat voor minstens 50% uit gerecycled polyester.”
En ik stond daar met een huispak in mijn handen. Zacht, een leuke kleur, echt zo’n dingetje waar je meteen zin in krijgt. Ernaast een pyjama met Minnie Mouse erop. Een etuitje met Lilo en Stitch. Allemaal ontzettend leuk, allemaal voor een schijntje.
En ergens, terwijl ik daar stond, begon er iets te knagen.
Het label dat ik toch maar even omdraaide
Ik draaide het label om. “Gemaakt in Bangladesh.”
Ik kan me eerlijk gezegd niet goed voorstellen dat daar overal veilige, eerlijke, goed betaalde fabrieken staan. En ja, je kunt zeggen: als die producten niet gemaakt worden, hebben die mensen daar helemaal geen werk. Dat is ook waar. Maar dan blijven er nog vragen over die ik mezelf niet altijd stel, terwijl ik ze wel zou moeten stellen. Hoeveel kinderarbeid zit erachter? Onder wat voor omstandigheden werken die mensen? Die verf waarmee alles geverfd wordt — wordt die gefilterd, of stroomt die gewoon een rivier in?
En dat “50% gerecycled polyester” waar ze zo trots mee adverteren — plastic blijft plastic. Of het nou voor de helft gerecycled is of voor honderd procent nieuw, het verandert niks aan wat het is.
Wat ik met mijn geld eigenlijk zeg
Hier is wat ik mezelf die dag realiseerde, staand tussen de rekken: ik bepaal, met wat ik koop, waar mijn energie naartoe gaat.
Niet in een zweverige zin. Heel praktisch. Geld is een ruilmiddel van waarde. Wat jij koopt, is een directe stem die zegt: dit vind ik goed, hier steun ik, hierin investeer ik. Elke aankoop is een klein “ja” tegen het hele systeem dat erachter zit — de fabriek, de arbeidsomstandigheden, de manier waarop het gemaakt is, de grondstoffen die ervoor gebruikt zijn.
Dat wil niet zeggen dat je nooit meer iets goedkoops mag kopen, of dat je jezelf voortaan strafend moet toespreken bij elke aankoop. Ik zeg ook niet dat ik zelf perfect ben hierin — verre van. Maar het gaat erom dat je het weet. Dat je bewust kiest, in plaats van onbewust een systeem in stand houdt waar je eigenlijk niet achter staat, alleen omdat het makkelijk of goedkoop is.
De kip-ei-vraag
Mensen zeggen vaak: “ja, maar het is er toch, dus wat maakt het uit of ik het koop of niet?”
Maar dat is precies de kip-ei-vraag. Als niemand het zou kopen, zou er ook geen fabrikant zijn die het bleef maken. De vraag is dus: waar zit de macht eigenlijk? Bij de consument, of bij de producent?
Ik denk dat het antwoord ergens in het midden ligt, en dat het ook niet zo zwart-wit is als “koop nooit meer iets van fast fashion en de wereld is gered.” Maar het is wel de moeite waard om te beseffen dat jouw individuele keuzes, opgeteld bij duizenden anderen die soortgelijke keuzes maken, wel degelijk iets doen. Fabrikanten maken wat verkoopt. Als iets niet meer verkoopt, verdwijnt het.
Waarom dit verder gaat dan kleding
Dit principe stopt niet bij een winkelrek. Datgene wat je aandacht geeft, groeit. Dat geldt voor kleding, maar ook voor wat je op social media aanklikt, wat voor nieuws je deelt, waar je jouw tijd in stopt, welke gesprekken je voert.
Je hoeft hier niet elke dag bewust van te zijn — ik zeg zelf ook weleens: ignorance is bliss, wat je niet weet, weet je niet, en dat mag ook gewoon. Maar op het moment dat je het wél weet, en je handelt er toch niet naar, wordt het een ander verhaal. Dan wordt het een bewuste keuze om het te negeren, in plaats van onwetendheid.
Wat ik je meegeef
Ik vraag je niet om morgen je hele garderobe om te gooien of nooit meer iets goedkoops te kopen. Dat is niet realistisch en ook niet mijn punt.
Wat ik je wel vraag: kijk deze week eens naar je eigen koopgedrag. Niet om jezelf te veroordelen, maar gewoon om te zien. Waar stuur ik mijn energie naartoe? Waar geef ik, met mijn geld, mijn stilzwijgende goedkeuring aan?
Je mag het antwoord meteen weer weggooien na het lezen van dit stuk. Maar de vraag zelf, die is de moeite waard om af en toe te stellen. Want waar jij je energie heen laat gaan, dat is precies waar het gaat groeien.
